Młody student polonistki, zanim trafił do Auschwitz, pisał wiersze — to dziś zapomniane oblicze późniejszego autora traumatycznych zapisów rzeczywistości obozu koncentracyjnego.

Gdziekolwiek ziemia… Tadeusza Borowskiego to debiutancka publikacja znanego publicysty i autora opowiadań o realiach okupacji niemieckiej. Tom poetycki wydany w 1942 roku składa się z 10 utworów skłaniających czytelnika do refleksji nad cyklicznością przemocy, naturą przemijania i miejscem człowieka we wszechświecie.

Tadeusz Borowski jest znany przede wszystkim jako autor wstrząsających opowiadań opartych na jego doświadczeniach w niemieckich obozach koncentracyjnych. Jednak to nie proza, lecz poezja była główną formą twórczości młodego studenta polonistyki w latach poprzedzających aresztowanie przez służby niemieckie w 1943 roku.

Wiersze napisane w tym okresie działalności artystycznej Borowskiego ukazały się w 1942 roku w debiutanckim tomie Gdziekolwiek ziemia…, wydanym własnoręcznie przez poetę w zaledwie 165 egzemplarzach. Publikacja ta pozwala spojrzeć na twórczość Borowskiego z mniej znanej perspektywy i poznać autora jeszcze sprzed jego obozowych doświadczeń.

W odróżnieniu od późniejszych i bardziej znanych dzieł prozatorskich Tadeusza Borowskiego, które bezpośrednio, wręcz sucho ukazują codzienne tragedie życia i śmierci w niemieckich obozach koncentracyjnych, poezja zebrana w tomie Gdziekolwiek ziemia… stanowi zapis osobistych refleksji autora nad otaczającą go rzeczywistością.

Charakterystyczne dla twórczości Borowskiego obrazy wojny i okupacji (Czasy pogardy, Pieśń, Ekloga czwarta) przeplatają się tu z bardziej metaforycznymi wizjami nadciągającej apokalipsy (Struny, Widzenie). W tomiku pojawiają się także rozważania nad egzystencją, rzeczywistością i miejscem człowieka w kosmosie (Nocna elegia, Muzyka sfer, Obrazy snu), a także utwory skoncentrowane na subiektywnych doświadczeniach jednostki: naturze wspomnień, snów, tęsknoty i cierpienia (Imiona rzeki, Ruiny mgieł).

Mimo tak szerokiej tematyki wszystkie utwory łączy jeden wspólny motyw — nieuchronność przemijania. To temat uniwersalny, który pozostaje aktualny niezależnie od epoki, lecz przyciąga szczególnie w czasach niepewności i gwałtownych zmian.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Maria Bakalarska, Natalia Jaworek, Aleksandra Sekuła.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.