Mistrz grozy, ojciec kryminału… i poeta! Od dziś na Wolnych Lekturach czekają na Was „Poezje” Edgara Allana Poe’go.

Otwiera je słynny „Kruk”, a dalej robi się coraz mroczniej: melancholijne liryki miłosne („Annabel Lee”, „Do Heleny”), wiersze o żałobie i utracie („Ulalume”, „Uśpiona”), hipnotyczne „Dzwony”, wędrówki po krainach snu i śmierci („Miasto na morzu”, „Robak zdobywca”, „Eldorado”) i wreszcie „Sen we śnie”, czyli pytanie, czy wszystko, co widzimy, nie jest tylko złudzeniem.

Tym razem na naszych czytelników czeka zaginiony faworyt, martwy trener i jedna z najsłynniejszych zagadek detektywa z Baker Street. Srebrny płomień Arthura Conan Doyle’a od dziś dostępny jest na Wolnych Lekturach.

Na kartach ksiąg prorockich Williama Blake’a przewijają się tajemnicze postacie, symbolizujące różnorodne stany ducha, aspekty osobowości i etapy życia człowieka. Zaślubiny Piekła i Nieba są jedną z takich ksiąg w twórczości angielskiego preromantyka. Poemat udostępniliśmy w tłumaczeniu Mateusza Pazdura.

Tamango to nowela Prospera Mériméego zainspirowana prawdziwym wydarzeniem sprzed lat: buntem niewolników na statku przewożącym ich z Afryki Zachodniej na Antyle. Tłumaczenie z francuskiego – Tadeusz Boy-Żeleński.

Szubrawcy i szaleńcy — Suchydół to opowieść o rosyjskiej wsi. Historia tragiczna z lekkim zabarwieniem sentymentalnym.

Odległa rosyjska gubernia, początek XX wieku. Narrator, potomek rodu Chruszczowów próbuje zrekonstruować dzieje Suchegodołu, podupadającego majątku rodzinnego. Swoją opowieść snuje, bazując na niezwykłych historiach przekazanych mu przez Natalię, starszą służącą i mleczną siostrę jego ojca.

Osiem kobiet z trzech pokoleń jednej rodziny, pewien wiosenny dzień i wspólne dla nich wszystkich doświadczenie — utrata ukochanego mężczyzny. Czy czas faktycznie leczy rany? Swoją odpowiedź na to pytanie Zofia Nałkowska zapisała w dramacie Dom kobiet.

W 1918 roku Polska odzyskuje niepodległość, a wraz z nią dostęp do morza. Nie ma jednak żadnego liczącego się portu. W kilka lat później rozpoczyna się budowa Gdyni — Wielkiej Bramy na świat.

Wielka Brama to powieść autorstwa Kornela Makuszyńskiego, która powstała w 1935 roku. Jej głównym bohaterem jest piętnastoletni Piotr Korecki — ubogi osierocony chłopiec o wielkim sercu, który za wszelką cenę chce znaleźć pracę, by osiągnąć samodzielność. Uwielbia podróżować: wędrując palcem po mapie, przeżywa niezwykłe przygody na dalekich lądach i oceanach.

Na Wolnych Lekturach czytamy dalej przygody Sherlocka Holmesa. Właśnie opublikowaliśmy opowiadanie „Panowie z Reigate” Arthura Conan Doyle’a — wydane w1893 roku, którego pierwodruk pojawił się na łamach „The Strand Magazine”, a później znalazło się w zbiorze „Wspomnienia Sherlocka Holmesa”.

Sherlock Holmes, którego zwykliśmy obserwować w pełni sił, tym razem sam potrzebuje odpoczynku. Nadmierny wysiłek umysłowy, długotrwałe napięcie i wyczerpująca praca nad jedną z ostatnich spraw doprowadziły go na skraj załamania. Doktor Watson, zatroskany o zdrowie przyjaciela, zabiera go więc na wieś, gdzie w spokojnym domu pułkownika Haytera w hrabstwie Surrey detektyw ma odzyskać siły. A jednak właśnie tam, z dala od londyńskiego zgiełku, Holmes natrafia na zagadkę, w której pozornie drobny szczegół prowadzi ku zbrodni.

Czy da się opisać radości i troski, fascynację i trwogę, radość z chwili i nieuchronność przemijania w cyklu trzydziestu miniatur? Wydany w 1927 r. Dancing. Karnet balowy podejmuje próbę takiej syntezy. W trakcie lektury będziemy mieli okazję przyjrzeć się samym sobie, odnieść propozycje autorki do własnych doświadczeń i przeżyć razem z nią rollercoaster emocji.

Forma i kompozycja

Cykl stanowi zwartą, logiczną całość, a kolejność wierszy absolutnie nie jest przypadkowa. Tytuły pisane małą literą nawiązują do stylistyki awangardy lat 20. XX w. Nazwy tańców, pełniące role tytułów, podtytułów, czy doskonale wplecione w treść, łączą się z rytmem miniatury, w której występują. Podczas gdy fokstrot jest wierszem szybkim, energicznym i przepełnionym ruchem (literalnie i formalnie), blues jest wierszem spokojnym, lecz trudnym i pesymistycznym; szejk (z podtytułem tanecznym: „fokstrot”) jest przepełniony zachwytem i egzotyką, a miss ameryka (z adnotacją: „blues”) dotyka zazdrości i lęku o ukochanego.

Mistrzyni krótkiej formy i dosadnej pointy, przy pomocy autorskich wyróżnień, daje nam jasno do zrozumienia, w którym miejscu leży środek ciężkości utworu, a długością wersów i strof reguluje tempo „ruchu” i oddechu.

Zwierzęta, ludzie, emocje

Autorka Pocałunków otwiera tom odniesieniami do świata zwierząt. Kolejne utwory dotyczą relacji między kobietą, mężczyzną i otaczającym ich światem. Beztroska zabawa i spontaniczność (fokstrot) przeplata się z rozdzierającą tęsknotą (w sieci) a wiersz tytanic stanowi swego rodzaju zatrzymanie i zapowiedź trudniejszej części.

Od tej chwili poruszamy się w świecie trudnych emocji i prób. Obserwujemy przerażenie kobiety i mężczyzny wchodzących w bliskość i otwierających się na siebie nawzajem. Nieuchronność przemijania i rezygnacja miesza się tu z egzystencjalnym krzykiem i dojmującym poczuciem straty. Całość kulminuje w słodko-gorzkiej konstatacji na temat losu i szczęścia.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Ilona Kalamon, Wojciech Kotwica, Paweł Kozioł, Monika Kępska, Aleksander Skrzekut, Paulina Stefańska.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

7 lipca 2026 roku przypada 96. rocznica śmierci Arthura Conan Doyle’a, ojca Sherlocka Holmesa. Z tej okazji udostępniliśmy na Wolnych Lekturach kolejne opowiadania o przygodach londyńskiego detektywa. Czarny Piotr tym razem przenosi czytelnika w klimat dalekich mórz. 

Są zbrodnie, które wyjątkowo przerażają swoją brutalnością. Są obrazy, których nie da się wymazać z pamięci.