Helena Mniszkówna – powieściopisarka, autorka romansów z życia wyższych sfer, debiutowała dwutomową powieścią Trędowata. Wydane w 1930 roku, Magnesy serc były ostatnią powieścią, która ukazała się za życia autorki. Od dziś dostępne są na Wolnych Lekturach.

Dobre wykształcenie, pasjonująca praca i kochający mąż. Kasi wydawało się, że wybudowała solidne fundamenty pod szczęśliwy, pełen rodzinnego ciepła dom. Jednak zdolna absolwentka politechniki wkrótce przekona się, że planowanie przyszłości nie przychodzi jej z taką łatwością jak kreślenie projektów architektonicznych. Zwłaszcza gdy spokój serca zakłócą tajemnicze, magnetyczne siły oddziaływania, które pociągną ją w kierunku pewnego mężczyzny…

Magnesy serc Heleny Mniszkówny jako przykład polskiego melodramatu

Jako przedstawicielka dwudziestowiecznej literatury popularnej Mniszkówna konsekwentnie i umiejętnie trzyma się sprawdzonych schematów gatunkowych. Sentymentalność, nieszczęśliwa miłość, wątki emancypacyjne, przełamywanie barier klasowych oraz erotyzm i świadoma swojej cielesności główna bohaterka — to charakterystyczne elementy melodramatu, które znaleźć można w twórczości wołyńskiej pisarki. Polska wieś staje się tutaj nie tylko tłem burzliwych losów bohaterów, ale także areną konfliktów, na której rywalizują ze sobą różne światy: arystokracja z chłopstwem, romantyczna przeszłość z obiecującą przyszłością, zaściankowość i konwenanse z młodzieńczym idealizmem i uporem. Wydane w 1930 roku, Magnesy serc były ostatnią powieścią, która ukazała się za życia autorki. Po jej publikacji Mniszkówna — będąca wówczas pisarką poczytną i dojrzałą, choć przez środowisko literackie krytykowaną — usunęła się w cień ze względów rodzinnych i zdrowotnych.

W zderzeniu z komunistyczną cenzurą, czyli powojenne losy Magnesów serc

W 1951 roku Magnesy serc zostały objęte cenzurą — wraz z resztą dorobku Mniszkówny. Choć autorka nie szczędziła krytki znienawidzonemu przez władze komunistyczne ziemiaństwu, sama się jednak z niego wywodziła i jej twórczość była poniekąd jego symbolem. Ponadto „zbyt lekka”, obyczajowa tematyka i nawiązania do historii II Rzeczypospolitej, takie jak wątek Orląt Lwowskich w Magnesach, również przyczyniły się do decyzji o cenzurze. Mimo to czytelniczki i czytelnicy zakaz publikacji obchodzili, dzieląc się w tajemnicy ręcznie spisanymi kopiami powieści. Od początku lat 70. XX wieku utwory Mniszkówny stopniowo powracały do oficjalnego obiegu — swojego pierwszego wznowienia Magnesy serc doczekały się w latach 90.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Monika Kluskiewicz, Aleksandra Kopeć-Gryz, Pola Tujdowska.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.