Duża sala, komplet publiczności i atmosfera uważnego słuchania — tak wyglądało spotkanie z tłumaczkami literatury skandynawskiej Justyną Czechowską i Emilią Fabisiak, które odbyło się 21 lutego w ramach Targów Książki w Gdyni. Rozmowa szybko okazała się czymś więcej niż opowieścią o pracy translatorskiej. Stała się dyskusją o widzialności tłumaczek, o kobiecych głosach w literaturze i o tym, czy przekład realnie zmienia literacki krajobraz.

Punktem wyjścia była pozornie prosta kwestia: kim właściwie jest tłumacz? Czy pozostaje niewidzialnym pośrednikiem między autorem a czytelnikiem, czy raczej współtwórcą sensu tekstu? Obie rozmówczynie podkreślały, że przekład to nie tylko praca językowa, lecz także proces głębokiego czytania. Szczególnym wątkiem spotkania była obecność kobiet w literaturze skandynawskiej. Justyna Czechowska i Emilia Fabisiak tłumaczą przede wszystkim pisarki — od autorek przełomu XIX i XX wieku po współczesne twórczynie podejmujące tematy cielesności, wolności, relacji czy społecznych napięć. Rozmowa dotyczyła projektu realizowanego przez Wolne Lektury, Feministyczne inspiracje. Popularyzacja skandynawskiej literatury feministycznej, w ramach którego zostały przetłumaczone i wydane powieści, opowiadania i dramaty dziewięciu autorek – siedmiu piszących po szwedzku: Victorii Benedictsson, Karin Boye, Sophie Elka, Agnes von Krusenstjerna, noblistki Selmy Lagerlöf, Heleny Nyblom i Elin Wägner oraz dwóch piszących po norwesku: Amalie Skram i noblistki Sigrid Undset. Tematyka utworów z kolekcji dotyczy m.in. takich kwestii jak prawo kobiet do samostanowienia w kwestiach związków, kariery, łączenie życia zawodowego i prywatnego, niezależności finansowej, seksualność kobiet, także nieheteronormatywnych, wartość wspólnoty doświadczenia w kształtowaniu życia kobiet, zdrowie psychiczne kobiet, znaczenie wyobraźni czy krytyka konsumeryzmu. Emilia Fabisiak opowiedziała o burzliwej biografii Victorii Benedictson, którą miała przyjemność przełożyć na język polski, co z kolei wywołało temat pewnej wspólnoty doświadczeń pisarek w dziewiętnastym wieku.

Rozmówczynie podkreślały również, że wybór książek, które rekomenduje się wydawcom i nad którymi się pracuje, wpływa na to, jakie historie zaczynają funkcjonować w nowym kontekście kulturowym. Tłumaczenie staje się wówczas nie tylko transferem tekstu, lecz także wprowadzaniem nowych perspektyw do lokalnego kanonu czytelniczego.

Frekwencja i zaangażowanie słuchaczy obecnych na spotkaniu pokazały wyraźnie, że rośnie zainteresowanie nie tylko samą literaturą skandynawską, lecz także osobami, które ją do Polski sprowadzają. Spotkanie w Gdyni stało się przypomnieniem, że za każdą przeczytaną książką przekładową stoi czyjeś wielomiesięczne czytanie, decyzje interpretacyjne i wrażliwość językowa — często pozostająca na co dzień poza światłem reflektorów.

A jednak to właśnie dzięki pracy tłumaczek kolejne pisarki z Północy mogą przemawiać do polskich czytelniczek i czytelników własnym, żywym głosem.

Projekt dofinansowany przez Unię Europejską. Wyrażone poglądy i opinie są jednak wyłącznie poglądami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający dofinansowanie nie ponoszą za nie odpowiedzialności.