Fantastyczne przygody w świecie owadów. Doktor Muchołapski to powieść fantastyczno-naukowa Erazma Majewskiego z 1890 roku, opowiadająca o przygodach tytułowego bohatera, który zmniejszył się do wielkości owada.

Doktor Jan Muchołapski, zapalony warszawski entomolog, bez większego skutku usiłuje zainteresować swojego siostrzeńca światem owadów. Kiedy nakłoniony przez niego młodzieniec przywozi mu z wyjazdu w Tatry kolekcję złapanych okazów, doktor dokonuje zaskakującego odkrycia. Na nóżce jednej z much dostrzega przyczepioną białą okruszynę, miniaturowy list. Ekscentryczny Anglik, lord Puckins, podczas pobytu w Indiach otrzymał od bramina Nureddina cudowny eliksir, sporządzony według pradawnej, tajemnej receptury. Wracając do kraju, lord Puckins zatrzymał się w Tatrach, pod wpływem chwili wypił eliksir i nieoczekiwanie zmniejszył się do wielkości muchy. Doktor Muchołapski czym prędzej wyrusza na ratunek.

Mimo że autor Doktora Muchołapskiego był przyrodnikiem-pasjonatem, który wiedzę zdobył przez samokształcenie, jego książka zyskała uznanie uczonych uniwersyteckich. Józef Nusbaum-Hilarowicz, doktor zoologii Uniwersytetu Warszawskiego, autor wielu prac naukowych i popularyzatorskich, po ukazaniu się pierwszego wydania powieści chwalił ją na łamach „Przeglądu Tygodniowego”: „p. Majewski wywiązał się ze swego zadania bardzo dobrze (…) przystępność, barwność opisów, piękne wydanie, ozdobne rysunki uczynią to dzieło niewątpliwie bardzo poczytnym”.

Istotnie, powieść zdobyła sobie dużą popularność, zwłaszcza wśród młodzieży, do której była adresowana. Książkę kilkukrotnie wznawiano, za życia autora (wydania w roku 1890, 1892 i 1921, wszystkie trzy z ilustracjami Juliana Maszyńskiego) oraz w okresie powojennym (1957, 2013).

Jednym z czytelników, na których wywarła za młodu duży wpływ, był Czesław Miłosz. Jak pisał w eseju Pan Muchołapski: „Doktór Muchołapski pomógł mi w moim sprzeciwie wobec dorosłych, którzy zamiast cenić zajęcia poważne, jak na przykład kolekcjonowanie owadów, wolą robić głupie miny do osób płci odmiennej i przewracać oczami (…) Świat jest inny, niż nam się wydaje, i zmienia się zależnie od skali. Kiedyś, żeby to sobie uświadomić, należało zmniejszyć człowieka i oglądać dziwy przyrody jego zmniejszonym okiem. (…) Zastanawiam się nieraz nad uwagą skierowaną dzisiaj na sprawy przede wszystkim ludzkie, tak jak gdyby świat natury, w którym jesteśmy zanurzeni, słabo istniał. I jakby on to właśnie nie nasuwał wielu pytań zasadniczych, niezbyt przychylnych dla naszych wyobrażeń o życiu na ziemi”.

Powieści Erazma Majewskiego polski noblista oddał hołd w poemacie Pamiętnik naturalisty (1972), poświęcając jej niemal dwie stronice, od słów:

Mistrzom naszej młodości pozdrowienie./ (…)/ Doktorze Muchołapski, bohaterze/ Wiekopomnej wyprawy w krainę owadów.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Wojciech Kotwica, Wojciech Mrozek.